The great sufi of Chisti sufi order

 ફુઝૈલ બિન અયાઝ : ડાકુથી ચિશ્તી સિલસિલાના મહાન સૂફી સંત સુધીની પ્રેરણાદાયી યાત્રા

AI image

ફુઝૈલ બિન અયાઝ (રહે.)નું જીવન એક એવી પ્રેરણાદાયી ગાથા છે, જે દર્શાવે છે કે અલ્લાહની રહેમત (કૃપા) કેટલી વિશાળ છે અને સાચી તૌબા (પસ્તાવો) કોઈનું જીવન કેવી રીતે બદલી શકે છે. તેઓ એક સમયે ખોરાસાન (વર્તમાન ઈરાનનો ભાગ)ના ડાકુ હતા અને પછી ચિશ્તી સિલસિલાના સજરા શરીફમાં માનનીય સ્થાન પામનાર મહાન સૂફી સંત બન્યા.

જીવનનો પ્રારંભ અને તૌબાનો નિર્ણાયક ઘટનાક્રમ

ફુઝૈલ બિન અયાઝ (રહે.)નો જન્મ આઠમી સદીમાં ખોરાસાનમાં થયો હતો. શરૂઆતના વર્ષોમાં તેઓ એક જાણીતા ડાકુ હતા, જે કાફલાઓને લૂંટીને જીવન ગુજારતા હતા. તેમનો ડર આજુબાજુના વિસ્તારોમાં એટલો ફેલાયેલો હતો કે લોકો તેમનું નામ સાંભળીને ડરી જતા.

એક રાતે એક કાફલો તેમના વિસ્તારમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો. આ કાફલામાં એક કારી (કુરઆનનું પઠન કરનાર) હતા, જે મધુર અવાજમાં કુરઆનની તિલાવત કરી રહ્યા હતા. જ્યારે કાફલો ફુઝૈલ બિન અયાઝની ગુપ્ત રાહ જોવાની જગ્યાએ પહોંચ્યો, ત્યારે કારીએ સૂરહ અલ-હદીદની આયતનું પઠન કર્યું:

"શું ઈમાન લાવનારાઓ માટે હજુ સમય નથી આવ્યો કે તેમના હૃદય અલ્લાહના ઝિક્ર અને જે સત્ય અવતરિત થયું છે તેના માટે નમી જાય? અને તેઓ તેમના જેવા ન થઈ જાય જેમને અગાઉ કિતાબ આપવામાં આવી હતી, પછી તેમના પર લાંબો સમય વીતી ગયો અને તેમના હૃદય કઠોર થઈ ગયા, અને તેમાંથી ઘણા નાફરમાન થઈ ગયા?" (સૂરહ અલ-હદીદ: 16)

આ આયત ફુઝૈલ બિન અયાઝના હૃદયને ઝંઝોડી ગઈ. તેમને પોતાના પાપભર્યા જીવનનો અફસોસ થયો અને તેમણે તરત જ તૌબા કરવાનો નિર્ણય લીધો. તેમણે નક્કી કર્યું કે હવે તેઓ અલ્લાહની રાહે પાછા ફરશે. તે જ ક્ષણે તેમણે ડાકુગીરી છોડી દીધી.

આધ્યાત્મિક યાત્રા અને ચિશ્તી સિલસિલામાં સ્થાન

તૌબા બાદ ફુઝૈલ બિન અયાઝે પોતાનું જીવન સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યું. તેઓ ઇબાદત, ઝિક્ર (અલ્લાહનું સ્મરણ) અને રિયાઝત (આધ્યાત્મિક અભ્યાસ)માં લાગી ગયા. તેમણે દીનનું ઊંડું જ્ઞાન મેળવ્યું અને હદીસના મહાન નિષ્ણાત (મુહદ્દિસ) બન્યા. તેમની ઝુહદ (સંસારથી વિરક્તિ) અને તકવા (ઈશ્વરભય)ની જીવનશૈલીએ તેમને એક વલીઅલ્લાહ (અલ્લાહના સંત) બનાવ્યા. તેમની ખ્યાતિ દૂર-દૂર સુધી ફેલાઈ, અને તેમના સમયના શાસકો, જેમ કે ખલીફા હારૂન રશીદ, પણ તેમની પાસે નસીહત (ઉપદેશ) લેવા આવતા.

ચિશ્તી સિલસિલા, જે ભારતમાં ખ્વાજા મોઈનુદ્દીન ચિશ્તી (રહે.) દ્વારા પ્રચલિત થયો તેમાં ફુઝૈલ બિન અયાઝ (રહે.) એક મહત્ત્વના આધ્યાત્મિક પૂર્વજ તરીકે ઓળખાય છે. ચિશ્તી સૂફીઓ ઝિક્ર, ફકીરી (સાદું જીવન), અને ખિદમત (લોકોની સેવા) પર ભાર આપે છે અને ફુઝૈલ બિન અયાઝનું જીવન આ મૂલ્યોનું ઉત્તમ ઉદાહરણ રજૂ કરે છે. તેમનું નામ ચિશ્તી સિલસિલાના સજરા શરીફમાં આદર સાથે લેવામાં આવે છે કારણ કે તેમના શિક્ષણ અને જીવનશૈલીએ આ સૂફી પરંપરાને ઘડવામાં મહત્ત્વનો ફાળો આપ્યો.

કરામત અને નૈતિક ફરજ

તૌબા બાદ ફુઝૈલ બિન અયાઝે તેમના ભૂતકાળના કર્મોની ભરપાઈ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે તેમના દ્વારા નુકસાન પામેલા તમામ લોકો પાસે માફી માંગી. એક યહૂદીએ તેમને માફ કરવાનો ઇનકાર કર્યો અને શરત રાખી કે જો તેઓ સામેની રેતીની ટેકરીને હટાવી દે તો જ માફ કરશે. ફુઝૈલ બિન અયાઝે અલ્લાહ પાસે દુઆ કરી અને રેતી હટાવવાનું શરૂ કર્યું. એકાએક એક તેજ આંધી આવી, જેણે ટેકરીને હટાવી દીધી. આ જોઈને યહૂદી પ્રભાવિત થયો અને તેણે ફુઝૈલને માફ કરી દીધા. એટલું જ નહીં, આ કરામત (ચમત્કાર) જોઈને યહૂદીએ ઇસ્લામ કબૂલ કર્યો. તેણે જણાવ્યું કે તૌરાતમાં લખ્યું છે કે સાચા તૌબા કરનારના હાથ લાગે તો માટી સોનું બની જાય. તેણે ઓશીકા નીચે માટીની થેલી છુપાવી હતી, જે ફુઝૈલ બિન અયાઝના સ્પર્શથી સોનાની અશરફીઓ બની ગઈ, અને યહૂદીનો ઈમાન વધુ પાકો થયો.

જીવનનો અંત અને વારસો

ફુઝૈલ બિન અયાઝ (રહે.)નું અવસાન 803 ઈ.સ. (187 હિજરી)માં થયું હતું, અને તેમની કબર મક્કાહ અથવા કૂફામાં હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેમનું જીવન આજે પણ લાખો લોકો માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત છે. ચિશ્તી સિલસિલામાં તેમનું સ્થાન એ બાબતનો પુરાવો છે કે તેમની આધ્યાત્મિક સાધના અને શિક્ષણ આજે પણ જીવંત છે.

આજના સંદર્ભમાં બોધપાઠ: આજે, 21 મે, 2025ના દિવસે, જ્યારે આપણે આ પ્રસંગને યાદ કરીએ છીએ, ત્યારે ફુઝૈલ બિન અયાઝ (રહે.)નું જીવન આપણને શીખવે છે કે ભૂતકાળ ગમે તેટલું અંધકારમય હોય, અલ્લાહની રહેમત હંમેશા ખુલ્લી છે. સાચા હૃદયથી કરેલી તૌબા નવું, પવિત્ર અને અર્થપૂર્ણ જીવન આપી શકે છે.

શું તમે ચિશ્તી સિલસિલા અથવા ફુઝૈલ બિન અયાઝના શિક્ષણો વિશે વધુ જાણવા માંગો છો?