ઇસ્લામિક ઇતિહાસ અને શરિયતમાં મઝારોનું નિર્માણ

 🌸 بسم اللہ الرحمن الرحیم 🌸 

🌟 مسلک اعلی حضرت زندہ باد 🌟 

ગુજરાતી/ઉર્દુ

મજાર શરીફ ખ્વાજા સૈયદ મુહમ્મદ ફાઝિલ અલ અબ્બાસી અલ હાશિમી નક઼શબંદી-મુજદ્દદી રહેમતુલ્લાહ અલયહી 

اسلامی تاریخ اور شریعت میں مزارات کی تعمیر 

علمائے کرام کے درمیان مزارات کی تعمیر کے بارے میں مختلف آراء پائی جاتی ہیں۔ وہ گروہ جو اولیاء اللہ کی قبروں پر مزارات اور عمارتیں بنانے کو جائز سمجھتا ہے، وہ اپنے دلائل قرآن و حدیث کی روشنی میں پیش کرتا ہے۔ ان کے دلائل کا خلاصہ درج ذیل ہے: 

✨ قرآن سے دلائل ✨ 

یہ گروہ بعض قرآنی آیات سے استدلال کرتا ہے، جن میں اہل اللہ کی تعظیم اور ان کی نشانیوں کی اہمیت پر زور دیا گیا ہے۔ 

📖 اصحاب کہف کا واقعہ:

 سورہ کہف میں اصحاب کہف کا ذکر ہے، جن کی قبروں پر ان کے زمانے کے لوگ مسجد بنانے کا ارادہ کرتے ہیں۔ اللہ تعالیٰ فرماتے ہیں: 

"اور اسی طرح ہم نے ان کے حالات لوگوں پر ظاہر کر دیئے تاکہ وہ جان لیں کہ اللہ کا وعدہ سچا ہے اور قیامت میں کوئی شک نہیں، جب وہ اپنے معاملات میں باہم اختلاف کرنے لگے تو کہنے لگے کہ ان (اصحابِ کہف کی یادگار) پر ایک عمارت بنا دو، ان کا رب ان کے بارے میں خوب جانتا ہے۔ وہ لوگ جو اس معاملہ میں غالب رہے تھے، وہ کہنے لگے کہ ہم ضرور ان پر ایک مسجد بنائیں گے" (سورہ کہف، آیت 21)۔ 

اس آیت سے بعض علماء استدلال کرتے ہیں کہ اللہ تعالیٰ نے اس عمل کی مذمت نہیں کی، بلکہ اسے ایک تاریخی واقعہ کے طور پر بیان کیا۔ اس سے اشارہ ملتا ہے کہ نیک لوگوں کی قبروں پر عمارتیں یا مساجد بنانا اس وقت کی ایک جائز 

رسم تھی۔ 

📖 مقام ابراہیم:

 سورہ بقرہ میں ارشاد ہے: 

"اور مقام ابراہیم کو نماز پڑھنے کی جگہ بناؤ" (سورہ بقرہ، آیت 125)۔ 

اس سے استدلال کیا جاتا ہے کہ کسی نیک ہستی سے منسوب جگہ کو تعظیم اور عبادت کی جگہ بنانا شرعاً درست ہے۔ مقام ابراہیم کو حضرت ابراہیم علیہ السلام کی نسبت کی وجہ سے عزت دی گئی، اسی طرح اولیاء اللہ کی قبروں پر عمارتیں بنانا جائز ہے۔ 

✨ حدیث سے دلائل ✨ 

کچھ احادیث سے بھی استدلال کیا جاتا ہے، اگرچہ ان کی تشریح پر اختلاف موجود ہے: 

🕌 حضرت حمزہ رضی اللہ عنہ کا مزار: جنگ احد کے بعد حضرت حمزہ رضی اللہ عنہ کی قبر پر ایک گنبد بنایا گیا تھا۔ بعض روایات کے مطابق، یہ گنبد کئی سالوں تک موجود رہا، اور کسی صحابی نے اس پر اعتراض نہیں کیا۔ اگر یہ ناجائز ہوتا تو صحابہ کرام ضرور اعتراض کرتے۔

 🕌 نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کا حجرہ

 رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کی قبر مبارک حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کے حجرے میں ہے، جو ایک عمارت ہے۔ اس سے دلیل لی جاتی ہے کہ اگر قبر پر عمارت بنانا حرام ہوتا تو آپ کی قبر مبارک پر عمارت نہ ہوتی۔ (مخالفین کا کہنا ہے کہ یہ تدفین آپ کی وصیت کے مطابق حجرے میں ہوئی، اور یہ الگ سے بنائی گئی عمارت نہیں۔ تاہم، مزارات کی تائید کرنے والے اسے بھی دلیل سمجھتے ہیں۔) 

🌟 خلاصہ 🌟 

وہ گروہ جو مزارات کی تعمیر کو جائز سمجھتا ہے، وہ اسے اولیاء اللہ کی تعظیم، ان سے محبت اور ان کی نشانیوں کو محفوظ رکھنے کا ذریعہ قرار دیتا ہے۔ وہ اس بات پر زور دیتے ہیں کہ اگر نیت شرک سے پاک ہو تو یہ عمل جائز ہے۔ مزارات لوگوں کو دین کی طرف راغب کرتے ہیں اور اہل اللہ کی محبت کو فروغ دیتے ہیں۔ 

🌸من جانب🌸 

خانقاہ عالیہ

 نقشبندیہ چشتیہصابریہ اشرفیہ

 بھوج کچ 

🌸 બિસ્મિલ્લાહ અર-રહમાન અર-રહીમ 🌸

🌟 મસલક-એ-આલા હઝરત જિંદાબાદ 🌟

ઇસ્લામિક ઇતિહાસ અને શરિયતમાં મઝારોનું નિર્માણ

ઇસ્લામિક વિદ્વાનોમાં મઝારોના નિર્માણ અંગે અલગ-અલગ મંતવ્યો છે. જે જૂથ અલ્લાહના વલીઓની કબરો પર મઝારો અને ઇમારતો બનાવવાનું વૈધાનિક માને છે, તે પોતાના દલીલો કુરાન અને હદીસના પ્રકાશમાં રજૂ કરે છે. તેમની દલીલોનો સાર નીચે મુજબ છે:

✨ કુરાનમાંથી દલીલો ✨

આ જૂથ કેટલીક કુરાનની આયતોનો આધાર લે છે, જેમાં અલ્લાહનાવાળાઓનું સન્માન અને તેમની નિશાનીઓનું મહત્વ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

📖 અસ્હાબે-કહફની ઘટના:

 સૂરહ અલ-કહફમાં અસ્હાબે-કહફનો ઉલ્લેખ છે, જેમની કબરો પર તેમના સમયના લોકો મસ્જિદ બનાવવાનું નક્કી કરે છે. અલ્લાહ તઆલા આ ઘટનાનું વર્ણન કરે છે:  

"અને આ રીતે અમે તેમની ઘટનાઓ લોકો સમક્ષ ઉજાગર કરી જેથી તેઓ જાણે કે અલ્લાહનું વચન સાચું છે અને કયામતમાં કોઈ શંકા નથી. જ્યારે તેઓ પોતાના મામલે એકબીજા સાથે વિવાદ કરવા લાગ્યા, ત્યારે તેઓએ કહ્યું, 'અસ્હાબે-કહફની યાદગીરી પર એક ઇમારત બનાવો.' તેમનો રબ તેમના વિશે સારી રીતે જાણે છે. જે લોકો આ મામલે પ્રબળ રહ્યા, તેઓએ કહ્યું, 'અમે તેમના પર ચોક્કસ મસ્જિદ બનાવીશું' (સૂરહ અલ-કહફ, આયત 21)

આ આયતમાંથી કેટલાક વિદ્વાનો દલીલ કરે છે કે અલ્લાહ તઆલાએ આ કૃત્યની નિંદા નથી કરી, પરંતુ તેને ઐતિહાસિક ઘટના તરીકે વર્ણવી છે. આ દર્શાવે છે કે નેક લોકોની કબરો પર ઇમારતો કે મસ્જિદો બનાવવી તે સમયે વૈધાનિક રીતિ હતી.

 📖 મકામ-એ-ઇબ્રાહીમ:

 સૂરહ અલ-બકરામાં ફરમાવવામાં આવ્યું છે:  

 "અને મકામ-એ-ઇબ્રાહીમને નમાઝનું સ્થળ બનાવો" (સૂરહ અલ-બકરા, આયત 125)

આ આયતમાંથી દલીલ કરવામાં આવે છે કે કોઈ નેક વ્યક્તિ સાથે સંબંધિત સ્થળને સન્માન અને ઇબાદતનું સ્થળ બનાવવું શરીયત અનુસાર યોગ્ય છે. મકામ-એ-ઇબ્રાહીમને હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની નિસબતને કારણે સન્માન આપવામાં આવ્યું, તે જ રીતે અલ્લાહના વલીઓની કબરો પર ઇમારતો બનાવવી અને તેમનું સન્માન કરવું વૈધાનિક છે.

✨ હદીસમાંથી દલીલો ✨

કેટલીક હદીસોમાંથી પણ દલીલો લેવામાં આવે છે, જોકે તેમના અર્થઘટન અંગે મતભેદ છે:

🕌

 હઝરત હમઝા રઝીઅલ્લાહુ અન્હુનો મઝાર:

ઉહદના યુદ્ધ પછી હઝરત હમઝા રઝીઅલ્લાહુ અન્હુની કબર પર એક ગુંબજ બનાવવામાં આવ્યો હતો. કેટલીક રિવાયતો અનુસાર, આ ગુંબજ ઘણાં વર્ષો સુધી અસ્તિત્વમાં હતો, અને કોઈ સહાબીએ તેનો વિરોધ નહોતો કર્યો. જો આ ગેરવૈધાનિક હોત, તો સહાબા-એ-કિરામ ચોક્કસ વિરોધ કરત.

🕌

નબી કરીમ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમનો હુજરા મુબારક :

રસૂલુલ્લાહ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમની પવિત્ર કબર હઝરત આયેશા રઝીઅલ્લાહુ અન્હાના હુજરામાં છે, જે એક ઇમારત છે. આથી દલીલ લેવામાં આવે છે કે જો કબર પર ઇમારત બનાવવી હરામ હોત, તો નબીની પવિત્ર કબર પર ઇમારત ન હોત. (વિરોધીઓનું કહેવું છે કે નબીની દફનાવટ હુજરામાં તેમની વસીયત અનુસાર થઈ હતી, અને આ અલગથી બનાવેલી ઇમારત નથી. જોકે, મઝારોની તરફદારી કરનારા આને પણ દલીલ તરીકે રજૂ કરે છે.)

🌟 સારાંશ 🌟

જે જૂથ મઝારોના નિર્માણને વૈધાનિક માને છે, તે તેને અલ્લાહના વલીઓનું સન્માન તેમના પ્રત્યે પ્રેમ અને તેમની નિશાનીઓને સાચવવાનું માધ્યમ ગણે છે. તેઓ ભારપૂર્વક જણાવે છે કે જો નિયત શિર્કથી મુક્ત હોય, તો આ કૃત્ય વૈધાનિક છે. મઝારો લોકોને ધર્મ તરફ આકર્ષે છે અને અલ્લાહના વલીઓ પ્રત્યના પ્રેમને પ્રોત્સાહન આપે છે.

🌸 પ્રેરક:🌸

ખાનકાહ આલિયા:

 નક્શબંદિયા-ચશ્તિયા-સાબરિયા-અશરફિયા 

સારાહ બાગ 

ભુજ કચ્છ