​ઈ-પાસપોર્ટ માર્ગદર્શિકા ૨૦૨૬: ચિપવાળા પાસપોર્ટ વિશેની સંપૂર્ણ વિગતો અને અરજી કરવાની પ્રક્રિયા.

Courtesy: Gemini 

ભારતમાં ઈ-પાસપોર્ટ (e-Passport) ક્રાંતિ: હવેથી વિદેશ પ્રવાસ બનશે સ્માર્ટ અને હાઈ-ટેક

સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા: શું છે ઈ-પાસપોર્ટ, તેના ફાયદા, ફી અને અરજીની પ્રક્રિયા

---

આજના આધુનિક યુગમાં જ્યારે બધું જ ડિજિટલ થઈ રહ્યું છે, ત્યારે ભારત સરકાર પણ પાસપોર્ટ સેવાને વધુ આધુનિક બનાવવા જઈ રહી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના 'ડિજિટલ ઇન્ડિયા' અભિયાન હેઠળ હવે ભારતીય નાગરિકોને ઈ-પાસપોર્ટ (e-Passport) ની સુવિધા મળવા લાગશે. આ પાસપોર્ટ માત્ર એક દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ ટેકનોલોજીનો એક એવો નમૂનો છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો પર તમારી ઓળખને વધુ સુરક્ષિત અને ઝડપી બનાવશે. આ લેખમાં આપણે ઈ-પાસપોર્ટના દરેક પાસા વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.

૧. ઈ-પાસપોર્ટ શું છે? (What Is an e-Passport?)

ઈ-પાસપોર્ટ એ પરંપરાગત પેપર પાસપોર્ટનું જ અપગ્રેડેડ વર્ઝન છે. તેમાં પાસપોર્ટના કવર પેજ અથવા પાછળના ભાગમાં એક નાની ઈલેક્ટ્રોનિક માઈક્રોચિપ બેસાડવામાં આવે છે. આ ચિપમાં પાસપોર્ટ ધારકની તમામ મહત્વની માહિતી ડિજિટલ સ્વરૂપે સંગ્રહિત હોય છે.

આ ચિપમાં સામાન્ય રીતે તમારું નામ, જન્મતારીખ, લિંગ, ફોટોગ્રાફ અને સૌથી મહત્વનું એટલે કે તમારા બાયોમેટ્રિક ડેટા (ફિંગરપ્રિન્ટ્સ અને રેટિના સ્કેન) સંગ્રહિત હોય છે. આ ચિપ 'રેડિયો ફ્રીક્વન્સી આઈડેન્ટિફિકેશન' (RFID) ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે, જે એરપોર્ટ પરના સ્કેનર્સ સાથે સંપર્ક કરીને તમારી ઓળખની ત્વરિત ખાતરી કરે છે.

૨. કોણ અરજી કરી શકે? (Who Can Apply?)

ભારત સરકાર તબક્કાવાર રીતે ઈ-પાસપોર્ટ બહાર પાડી રહી છે. નીચે મુજબના નાગરિકો આ માટે અરજી કરી શકે છે:

• નવા અરજદારો: જે નાગરિકો પ્રથમ વખત પાસપોર્ટ કઢાવવા માંગે છે, તેમને હવે ઈ-પાસપોર્ટ જ આપવામાં આવશે.
• રિન્યુઅલ માટે: જે નાગરિકોનો જૂનો પાસપોર્ટ એક્સપાયર થઈ ગયો છે અને તેઓ નવો પાસપોર્ટ (Re-issue) કરાવવા માંગે છે.
• સુધારા-વધારા: જો તમારે પાસપોર્ટમાં સરનામું, અટક કે અન્ય વિગતો બદલવાની હોય, તો પણ તમને નવો ઈ-પાસપોર્ટ મળશે.
• ડિપ્લોમેટિક અને ઓફિશિયલ: હાલમાં આ સુવિધા સરકારી અધિકારીઓ અને રાજદ્વારીઓ માટે પહેલાથી જ અમલમાં છે, જે હવે સામાન્ય જનતા માટે પણ ઉપલબ્ધ છે.

૩. અરજી કરવાની પ્રક્રિયા (How to Apply Online?)

ઈ-પાસપોર્ટ મેળવવા માટે તમારે નીચે મુજબના સોપાન અનુસરવાના રહેશે:

1. રજીસ્ટ્રેશન: સૌ પ્રથમ 'Passport Seva' ની સત્તાવાર વેબસાઈટ પર જઈને 'New User Registration' કરો.
2. ફોર્મ ભરવું: લોગિન કર્યા પછી 'Apply for Fresh Passport/Re-issue' લિંક પર ક્લિક કરો અને ઓનલાઈન ફોર્મમાં તમારી સાચી વિગતો ભરો.
3. દસ્તાવેજો: આધાર કાર્ડ, પાન કાર્ડ, જન્મનો દાખલો કે રહેઠાણના પુરાવા જેવા દસ્તાવેજોની સોફ્ટ કોપી તૈયાર રાખો.
4. પેમેન્ટ: એપોઇન્ટમેન્ટ બુક કરવા માટે ઓનલાઈન ફી ભરો. તમે નેટ બેંકિંગ, ડેબિટ/ક્રેડિટ કાર્ડ અથવા UPI થી પેમેન્ટ કરી શકો છો.
5. મુલાકાત: તમારા નજીકના 'પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્ર' (PSK) અથવા 'પોસ્ટ ઓફિસ પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્ર' (POPSK) ની મુલાકાત લો અને બાયોમેટ્રિક ડેટા આપો.

૪. અરજી ફી (Application Fees Details)

ફીનું માળખું પાસપોર્ટના પેજ અને સેવાની ઝડપ પર આધાર રાખે છે:

સેવાનો પ્રકાર	૩૬ પેજની ફી	૬૦ પેજની ફી
સામાન્ય (Normal)	₹ 1,500	₹ 2,000
તત્કાલ (Tatkaal)	₹ 3,500	₹ 4,000

૫. ઈ-પાસપોર્ટના ક્રાંતિકારી ફાયદાઓ (Key Benefits)

આ નવો પાસપોર્ટ સામાન્ય પાસપોર્ટ કરતા ઘણો શ્રેષ્ઠ છે:

• ઝડપી ઇમિગ્રેશન: વિદેશના એરપોર્ટ પર હવે તમારે ઈમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર લાંબી લાઈનમાં ઉભા રહેવાની જરૂર નથી. તમે 'ઓટોમેટેડ ઈ-ગેટ્સ' (e-Gates) નો ઉપયોગ કરી શકશો, જ્યાં માત્ર પાસપોર્ટ સ્કેન કરવાથી જ એન્ટ્રી મળી જશે.
• ડેટા પ્રોટેક્શન: પાસપોર્ટની ચિપમાં એક ખાસ સુરક્ષા સિસ્ટમ છે. જો કોઈ વ્યક્તિ આ ચિપ સાથે છેડછાડ કરવાનો કે ડેટા ચોરવાનો પ્રયાસ કરશે, તો પાસપોર્ટ રીડર તરત જ તેની જાણ કરશે અને ઓથેન્ટિકેશન ફેલ થઈ જશે.
• બનાવટી પાસપોર્ટ પર રોક: પેપર પાસપોર્ટમાં ફોટો બદલીને નકલી પાસપોર્ટ બનાવવો સરળ હતો, પણ ઈ-પાસપોર્ટમાં ડિજિટલ સહી અને બાયોમેટ્રિક હોવાથી નકલી પાસપોર્ટ બનાવવો લગભગ અશક્ય છે.
• વૈશ્વિક સ્વીકૃતિ: દુનિયાના ૧૪૦ થી વધુ દેશો પહેલાથી જ ઈ-પાસપોર્ટનો ઉપયોગ કરે છે. આનાથી ભારતીય નાગરિકોને વિદેશમાં વધુ સન્માન અને સુવિધા મળશે.

૬. વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

પ્રશ્ન ૧: શું મારે અત્યારે જ મારો જૂનો પાસપોર્ટ બદલવો પડશે?
જવાબ: ના, તમારો વર્તમાન પાસપોર્ટ તેની એક્સપાયરી તારીખ સુધી સંપૂર્ણપણે માન્ય છે. જ્યારે તે એક્સપાયર થાય ત્યારે તમે ઈ-પાસપોર્ટ માટે રિન્યુ કરાવી શકો છો.

પ્રશ્ન ૨: શું ઈ-પાસપોર્ટ માટે કોઈ અલગ ફી છે?
જવાબ: હાલમાં સરકારે ફીમાં કોઈ મોટો વધારો કર્યો નથી. તે સામાન્ય પાસપોર્ટની ફી જેટલી જ છે.

નિષ્કર્ષ

ભારતમાં ઈ-પાસપોર્ટની શરૂઆત એ ડિજિટલ યુગ તરફનું એક મોટું કદમ છે. આનાથી માત્ર પ્રવાસ જ સરળ નહીં બને, પરંતુ ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા પણ મજબૂત થશે. જો તમે વિદેશ જવાનું આયોજન કરી રહ્યા હોવ, તો આ ઈ-પાસપોર્ટ તમારા માટે વરદાન સાબિત થશે.

ડિસ્ક્લેમર: આ માહિતી માત્ર જાણકારી માટે છે. પાસપોર્ટના નિયમો અને ફીમાં સરકાર ગમે ત્યારે ફેરફાર કરી શકે છે. લેટેસ્ટ અપડેટ માટે હંમેશા સત્તાવાર વેબસાઈટ passportindia.gov.in ની મુલાકાત લો.