તબીબી શિક્ષણના પડકારો

અસમાન MBBS બેઠક વિતરણથી લઈને ઊંચી ફી સુધી: સંસદીય પેનલે તબીબી શિક્ષણના પડકારો દર્શાવ્યા

પ્રસ્તુતિ: ડિસેમ્બર 2025

ડિપાર્ટમેન્ટ-રિલેટેડ પાર્લામેન્ટરી સ્ટેન્ડિંગ કમિટી ઓન હેલ્થ એન્ડ ફેમિલી વેલ્ફેર (આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ સંબંધિત સંસદીય સ્થાયી સમિતિ) એ 11મી ડિસેમ્બરે રાજ્યસભામાં તેનો 167મો અહેવાલ રજૂ કર્યો. આ અહેવાલમાં ભારતમાં તબીબી શિક્ષણને અસર કરતા બે મહત્ત્વપૂર્ણ, એકબીજા સાથે જોડાયેલા પડકારો પર ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું છે: રાજ્યોમાં MBBS બેઠકોનું અત્યંત અસમાન વિતરણ અને તબીબી શિક્ષણનો ખૂબ ઊંચો ખર્ચ.

1. MBBS બેઠકોનું અસમાન વિતરણ

પેનલે તબીબી બેઠકોની ઉપલબ્ધતામાં સ્પષ્ટ પ્રાદેશિક અસંતુલન પર ભાર મૂક્યો હતો, જે ઘણા વિદ્યાર્થીઓને તેમના ગૃહ રાજ્યની બહાર અથવા તો વિદેશમાં શિક્ષણ મેળવવા મજબૂર કરે છે.

• રાષ્ટ્રીય સરેરાશ વિરુદ્ધ રાજ્યની અસમાનતા: રાષ્ટ્રીય સરેરાશ પ્રતિ મિલિયન વસ્તીએ આશરે 75 MBBS બેઠકોની છે, પરંતુ વિતરણ અત્યંત અસંતુલિત છે.
• અત્યંત કેન્દ્રિત રાજ્યો: દક્ષિણી રાજ્યો જેવા કે કર્ણાટક, તેલંગાણા અને તમિલનાડુમાં પ્રતિ મિલિયન વસ્તીએ આશરે 150 MBBS બેઠકો છે. પુડુચેરીમાં આ પ્રમાણ પ્રતિ મિલિયન વસ્તીએ લગભગ 2,000 બેઠકો જેટલું છે.
• અત્યંત ઓછી બેઠકોવાળા રાજ્યો: તેનાથી વિપરીત, બિહાર જેવા રાજ્યોમાં પ્રતિ મિલિયન વસ્તીએ માત્ર 21 બેઠકોની કટોકટી જેવી ઓછી સંખ્યા નોંધાઈ છે.

2. શિક્ષણનો નિષેધાત્મક ખર્ચ અને ફી નિયમન

સમિતિએ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી કે શિક્ષણનો ઊંચો ખર્ચ ગરીબ અને મધ્યમ-વર્ગના પરિવારોના વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણથી દૂર રાખી રહ્યો છે.

• ખર્ચની મર્યાદા: ઘણી કોલેજોમાં MBBS શિક્ષણનો ખર્ચ ₹60 લાખથી લઈને ₹1 કરોડથી વધુ છે, જે સામાન્ય પરિવાર માટે બોજરૂપ છે.
• સમિતિનો મત: અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે પરિસ્થિતિ એવી બની ગઈ છે કે "જાણે ગરીબ વાલીઓ માટે તેમના સંતાનોને મેડિકલ કોલેજોમાં દાખલ કરાવવા માટે કોઈ અવકાશ જ ન હોય."

ફી પરની મુખ્ય ભલામણ (Major Recommendation)

સરકારે તમામ ખાનગી મેડિકલ કોલેજોમાં 50 ટકા બેઠકો માટે ફી માળખું નિયમન કરવું જોઈએ, અને તેને રાજ્ય સરકારના દરે (State Government Rate) નિર્ધારિત કરવું જોઈએ.

બાકીની 50% બેઠકો માટેની ફી સંબંધિત રાજ્યની ફી નિયમનકારી સમિતિ સાથે પરામર્શ કરીને નક્કી થવી જોઈએ.

3. બેઠક ક્ષમતા અને નવી કોલેજોના વિસ્તરણ માટેની ભલામણો

સમિતિએ તબીબી બેઠકોની માંગને પહોંચી વળવા માટે નીચેના પગલાં સૂચવ્યા:

• પ્રવેશ વધારવો: તમામ કોલેજોને પર્યાપ્ત માળખાકીય સુવિધાઓ સાથે તબક્કાવાર રીતે મહત્તમ 250 MBBS બેઠકો સુધી તેમનો પ્રવેશ વધારવાની મંજૂરી આપવી જોઈએ.
• નવી કોલેજોને પ્રાથમિકતા: નેશનલ મેડિકલ કમિશન (NMC) એ ખાસ કરીને પ્રતિ મિલિયન વસ્તીએ 100 કરતાં ઓછી MBBS બેઠકો ધરાવતા રાજ્યો અને જિલ્લાઓમાં નવી મેડિકલ કોલેજો સ્થાપિત કરવા માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવી.
• સંસાધનનો ઉપયોગ: નવી મેડિકલ કોલેજોને શિક્ષણ અને આરોગ્ય સંભાળ સેવાઓ બંને પ્રદાન કરવા માટે હાલની સ્થાનિક સરકારી હોસ્પિટલોનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવી જોઈએ.

---

વધુ અપડેટ્સ અને વિશ્લેષણ માટે જોડાયેલા રહો.