નક્શબંદી સૂફી સંપ્રદાયના 11 સિદ્ધાંતો

નક્શબંદી સૂફી સંપ્રદાયના 11 સિદ્ધાંતો

દરગાહ ખ્વાજા બહાઉદ્દીન નક્શબંદી

નક્શબંદી સૂફી સંપ્રદાયના 11 સિદ્ધાંતો એ આધ્યાત્મિક માર્ગ પર ચાલનારા દરવેશ-સાધકો માટે માર્ગદર્શન છે, જેની રચના ખ્વાજા અબ્દુલખાલિક ગિજદુવાનીએ કરી હતી અને પછીથી બહાઉદ્દીન નક્શબંદે તેને વધુ વિકસાવ્યા. આ સિદ્ધાંતો મન, હૃદય અને આત્માને શુદ્ધ કરીને અલ્લાહ સાથે એકરૂપ થવાનો રસ્તો બતાવે છે. નીચે આ 11 સિદ્ધાંતો ગુજરાતીમાં સરળ ભાષામાં સમજાવ્યા છે:

1. હોશ દર દમ (દરેક શ્વાસમાં જાગૃતિ)

   - દરેક શ્વાસ સાથે જાગૃત રહેવું. શ્વાસ એ અલ્લાહની દેન છે, તો તેનો ઉપયોગ કેવા કામમાં થાય છે – અલ્લાહને પ્રિય કાર્યમાં કે અપ્રિયમાં? આનો વિચાર રાખવો.

2. નઝર બર કદમ (પગલાં પર નજર)

   - જીવનના દરેક પગલે સાવધાની રાખવી. ખોટી દિશામાં ન જવું અને ફક્ત અલ્લાહ તરફના માર્ગે જ ચાલવું.

3. સફર દર વતન (ઘરમાં સફર)

   - બાહ્ય દુનિયામાં ભટકવાને બદલે આંતરિક સફર કરવી, એટલે કે પોતાના હૃદય અને આત્માને શોધવું, જ્યાં અલ્લાહનું સાચું ઘર છે.

4. ખલવત દર અંજુમન (ભીડમાં એકાંત)

   - લોકોની ભીડમાં હોવા છતાં મનને અલ્લાહ સાથે જોડી રાખવું. બહારથી સામાજિક જીવન જીવવું, પણ અંદરથી એકલતામાં અલ્લાહનું ધ્યાન કરવું.

5. યાદ કરદ (યાદ રાખવું)

   - હંમેશાં અલ્લાહનું સ્મરણ કરવું. દરેક કામમાં, દરેક પળે તેનું નામ અને હાજરી યાદ રાખવી.

6. બાઝ ગશ્ત (પાછું ફરવું)

   - જ્યારે મન દુનિયામાં ભટકે, ત્યારે તેને પાછું અલ્લાહ તરફ ફેરવવું. આત્મ-નિયંત્રણ દ્વારા ધ્યાન જાળવવું.

7. નિગાહ દાશ્ત (નજર રાખવી)

   - પોતાના વિચારો અને ઇચ્છાઓ પર નજર રાખવી, જેથી ખોટા વિચારો કે મોહમાં ન ફસાઈ જવાય.

8. યાદ દાશ્ત (સ્મૃતિ જાળવવી)

   - અલ્લાહ સાથેના સંબંધને હંમેશાં તાજો રાખવો. ભૂતકાળના અનુભવોને યાદ કરીને આગળ વધવું.

9. વકૂફ-એ-ઝમાની (સમયની જાગૃતિ)

   - દરેક પળનો હિસાબ રાખવો. સમય કેવી રીતે વિતાવ્યો, તેનો ઉપયોગ શું કર્યો, તેની સમજ રાખવી.

10. વકૂફ-એ-અદદી (સંખ્યાની જાગૃતિ)

    - ધ્યાન કે ઝિકર (અલ્લાહના નામનું સ્મરણ) કરતી વખતે ગણતરી પર ધ્યાન આપવું, જેથી એકાગ્રતા રહે.

11. વકૂફ-એ-કલબી (હૃદયની જાગૃતિ)

    - હૃદયની હાલત પર નજર રાખવી. તે અલ્લાહના પ્રેમથી ભરેલું છે કે દુનિયાના મોહમાં ખોવાયેલું છે, તેનું નિરીક્ષણ કરવું.

આ સિદ્ધાંતો નક્શબંદી દરવેશ-સાધકોને દુનિયામાં રહીને પણ મોહથી મુક્ત થઈ, અલ્લાહ સાથે જોડાયેલું જીવન જીવવાનું શીખવે છે. આ એક પ્રકારની આંતરિક શિસ્ત છે, જે દ્વારા મનને શાંત અને હૃદયને પવિત્ર રાખવામાં આવે છે.