ફના ફી અલ્લાહ

 ફના ફી અલ્લાહની વ્યાખ્યા

ફના ફી અલ્લાહ તસવ્વુફ (સૂફી પંથ) ની એક ઊંચી આધ્યાત્મિક અવસ્થા છે, જેનો અર્થ એ છે કે સાલિક (સાધક) પોતાની ખુદી (અહં કાર) ને નાબુદ કરીને અલ્લાહનીમાં ફના થઈ જાય. આ અવસ્થા ત્યારે પ્રાપ્ત થાય છે જ્યારે માણસ પોતાની બધી ઈચ્છાઓ, ખુદી, અને દુન્યાવી લગાવને છોડીને સંપૂર્ણપણે અલ્લાહ સાથે જોડાઈ જાય.

ફના ફી અલ્લાહનો અર્થ

આ શબ્દ બે શબ્દોથી બનેલો છે:

1. ફના – એટલે કે નષ્ટ થવું, મિટાવી દેવું, અથવા કોઈ વસ્તુનો અંત આવી જવો.

2. ફી-અલ્લાહ – એટલે કે અલ્લાહમાં.

જ્યારે કોઈ સૂફી ફના ફી અલ્લાહ ના મકામ પર પહોંચે છે, ત્યારે તેની વ્યક્તિગત હસ્તી બાકી રહેતી નથી, પરંતુ તે અલ્લાહની રઝા (ઇચ્છા) માં પૂરેપૂરી લીન થઈ જાય છે. તેની બધી ઇચ્છાઓ અલ્લાહની મરજીમાં બદલાઈ જાય છે, તેનો ઇરાદો અલ્લાહનો ઇરાદો બની જાય છે, અને તે પાણીના એક ટીપાં સમાન સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.

ફના ફી અલ્લાહના મરાહિલ (ચરણ)

1. ફના અનિલ-મઆસી – ગુનાઓ અને ખરાબ આચરણોથી ફના થઈ જવું.

2. ફના અનિત-તા’આત – પોતાની નેકી અને સારા કામોનો ગર્વ ન રાખવો અને સમજવું કે દરેક ભલાઈ ફક્ત અલ્લાહની તૌફીકથી થાય છે.

3. ફના અનિર-રિદા – પોતાની ઈચ્છાઓ અને મરજીને સંપૂર્ણપણે અલ્લાહની મરજીમાં સમર્પિત કરી દેવી.

4. ફના અનિઝ-ઝાત – પોતાની ખુદીને પૂર્ણ રીતે મટાવીને અલ્લાહનીમાં જઝ્બ થઈ જવું.

ફના ફી અલ્લાહ અને બકા બિલ્લાહ

સૂફીઓના મતે ફના ફી અલ્લાહ પછી બકા બિલ્લાહ નો મકામ આવે છે, જેમાં સાલિક (સાધક) અલ્લાહની સિફાત (ગુણધર્મ) થી ફૈઝ પ્રાપ્ત કરે છે અને અલ્લાહના રંગમાં રંગાઈ જાય છે. એટલે કે, તે લોકો વચ્ચે રહી શકે છે, પણ તેણી પોતાની હસ્તી સંપૂર્ણપણે અલ્લાહની ઈચ્છા માટે સમર્પિત થઈ ગઈ હોય છે.

ફના ફી અલ્લાહના ઉદાહરણ

હઝરત બાયઝીદ બસ્તામી (રહ.) એ કહ્યું: "સુભાની! મા અ’ઝમ શાની!" (હું પવિત્ર છું! મારી મહાનતા કેટલી અજીમ છે!) – આ ફના ફી અલ્લાહ ની નિશાની છે, જ્યાં તેમની વ્યક્તિગત ઓળખ નષ્ટ થઈ ગઈ અને ફક્ત અલ્લાહનો પ્રભાવ જ રહ્યો.

હઝરત મન્સૂર હલ્લાજ (રહ.) એ કહ્યું: "અનલ-હક" (હું હક છું! अहम् ब्रह्मास्मि) – આ પણ ફના ફી અલ્લાહ ની અવસ્થા દર્શાવે છે, પણ આ વાણી માટે તેમને મૃત્યુદંડ આપવામાં આવ્યો.

હઝરત રાબિઆ બસરી (રહ.) એ કહ્યું: "હું જન્નતની ઈચ્છા કરતી નથી, હું ફક્ત અલ્લાહના પ્રેમમાં ફના થઈ ગઈ છું."

નિષ્કર્ષ

ફના ફી અલ્લાહ એ એક એવી અવસ્થા છે, જ્યાં સાલિક (સાધક) પોતાની હસ્તીને અલ્લાહના હવાલે કરી દે છે અને તેની ઝાત અલ્લાહના પ્રેમમાં સંપૂર્ણપણે જઝ્બ થઈ જાય છે. આ સામાન્ય માનવી માટે મુશ્કેલ છે, પણ સૂફીઓ માટે આ સુલૂક(સાધના)ની મુસાફરીનો સર્વોચ્ચ તબક્કો છે.