તૌબા- પ્રાયશ્ચિત

 Tafsīr al-Tustarī

Tafsīr al-Tustarī નું હિન્દી ભાષાંતર અને સંક્ષિપ્ત સાર: ડૉ.અમીરુલહક઼, (M.S. Opthalmologist)અને સૂફી વિદ્વાન

ગુજરાતી ભાષાંતર: 

પીર સૈયદ ઈશાકમિયાં અલઅબ્બાસી અલહાશિમી M.A.Bed.

[110:3] આયત: "અલ્લાહ હંમેશા તૌબા (પસ્તાવો) સ્વીકારનાર છે."

હઝરત તુસ્તરી (رَحِمَهُ ٱللَّهُ عَلَيْهِ) ની વ્યાખ્યા:

અલ્લાહ (سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ) પોતાના બંદાની તૌબા (تَوْبَةٌ — પાછા ફરવું) ને વારંવાર સ્વીકારે છે, જ્યારે પણ તે પોતાની ભૂલો છોડીને અલ્લાહ તરફ પાછો ફરે છે. અલ્લાહ પોતાની કરુણા (كَرَمٌ) અને ઉદારતાથી હંમેશા બંદાની સાથે હોય છે અને તેના નફ્સ (نَفْسٌ — આંતરિક ઇચ્છાઓ) સામે તેની મદદ કરે છે. અલ્લાહ તૌબા કરનારાઓને પ્રેમ કરે છે, જેમ કે આયત [2:222]માં કહ્યું છે: "અલ્લાહ તૌબા કરનારાઓને પ્રેમ કરે છે." જે બંદા પોતાના નફ્સની ઇચ્છાઓનો વિરોધ કરીને અલ્લાહના આદેશો (أَوَامِرٌ) નું પાલન કરે છે, તે મુક્તિ (نَجَاةٌ) પામે છે. પરંતુ જે નફ્સની ઇચ્છાઓને અનુસરે છે અને અલ્લાહના આદેશોનો વિરોધ કરે છે, તે વિનાશ (هَلَاكٌ) તરફ જાય છે.

અલ્લાહના આદેશો શરૂઆતમાં કડવા (مُرٌّ) લાગે છે, જ્યારે નફ્સની ઇચ્છાઓ મીઠી (حُلْوٌ) લાગે છે. આની ઉપમા એવા સ્વાદિષ્ટ ભોજન જેવી છે, જેમાં એલોવેરા (صَبْرٌ) જેવી કડવાશ છુપાયેલી હોય, અથવા દવા (دَوَاءٌ) જેવી, જે કડવી હોવા છતાં ઉપચાર માટે પીવાય છે. એક સુધાત્મા (صَالِحٌ) કહે છે: "અરે! કેટલી કરુણાની વાત છે, અલ્લાહ તેમને માફ કરે તો પણ, કોઈ એવો છે જે માફી ગુમાવવાના ડરથી ડરે છે, અને કોઈ શરમ (حَيَاءٌ) થી રડે છે, ભલે તેને માફી મળી હોય."

સૂફી દૃષ્ટિકોણ:

આ આયત રૂહ (رُوحٌ — આત્મા) ની શુદ્ધિ અને આધ્યાત્મિક પરિપક્વતાની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે. તૌબા માત્ર બાહ્ય આચરણની સુધારણા નથી, પરંતુ રૂહનું નફ્સની ગુલામીમાંથી મુક્ત થઈને અલ્લાહ તરફ પાછું ફરવું છે. આધ્યાત્મિક પથિક (سَالِك) નફ્સની ઇચ્છાઓ સામે સંઘર્ષ કરી, અલ્લાહના આદેશોનું પાલન કરે છે, જેનાથી તેને નૂર (نُورٌ — દિવ્ય પ્રકાશ) અને તકવા (تَقْوَىٰ — ઈશ્વરભય) પ્રાપ્ત થાય છે. આ સંઘર્ષમાં અલ્લાહ તેનો સાચો મદદગાર (نَصِيرٌ) બને છે.

આયત [110:3] સૂફીઓને યાદ અપાવે છે કે અલ્લાહની કરુણા અનંત છે, અને તૌબાનો માર્ગ હંમેશા ખુલ્લો છે. નફ્સ પર વિજય મેળવીને અલ્લાહના આદેશોનું પાલન કરનાર પથિક મુક્તિ (نَجَاةٌ) અને રૂહની શાંતિ પામે છે, જે સાચી ઇબાદત (عِبَادَةٌ) અને તસ્બીહ (تَسْبِيحٌ) ની અવસ્થા છે.

પ્રસ્તુતિ:
નકશ઼બંદી-સાબિરી-ચિશ્તિ-અશરફી સૂફી ખાનકાહ,
સારાહ બાગ, ભુજ કચ્છ